Pensioenaanspraken vastleggen in een convenant

Pensioen is opgebouwd geld. Het staat niet op een rekening die jullie kunnen zien, maar het is er wel. Tijdens een huwelijk of geregistreerd partnerschap bouwt ieder zijn of haar eigen pensioen op. Maar de wet zegt dat dit gezamenlijk opgebouwde pensioen in principe gelijk wordt verdeeld bij een scheiding. Dat klinkt logisch, maar de praktijk is ingewikkelder wanneer het tijd wordt om afspraken vast te leggen in een scheidingsconvenant.

Niet ieder pensioen werkt hetzelfde. Er zijn pensioenfondsen, verzekeraars en werkgevers die elk andere regels hanteren. Daarbij geldt: als jullie niets regelen, bepaalt de wet het. En de wet houdt geen rekening met jullie specifieke situatie.

Een voorbeeld dat ik vaker tegenkom: één partner heeft jarenlang fulltime gewerkt en een flink pensioen opgebouwd. De andere partner heeft parttime gewerkt of de zorg voor de kinderen op zich genomen. Zonder goede afspraken in het convenant is de financiële toekomst van die tweede partner veel onzekerder dan nodig.

Wat pensioenverevening precies inhoudt

Pensioenverevening is de standaardregeling bij een scheiding. Het betekent dat het pensioen dat jullie allebei hebben opgebouwd tijdens het huwelijk, gelijk wordt verdeeld. Ieder krijgt de helft van het gezamenlijk opgebouwde deel.

Dat klinkt eenvoudig, maar er zit een stap achteraan die mensen vergeten. Na de scheiding moeten jullie dit ook melden bij de pensioenfondsen of verzekeraars. Dat heet een melding pensioenverevening. Doen jullie dat niet binnen twee jaar na de scheiding, dan vervalt het recht op automatische uitkering. De aanspraak zelf blijft bestaan, maar de uitvoering wordt ingewikkelder.

Bij Het scheidingscollectief begeleid ik jullie ook door die stap heen. Ik zorg dat jullie weten wat er na het tekenen nog moet gebeuren. Zodat het recht op pensioen ook daadwerkelijk wordt verzilverd op het moment dat het eraan komt.

De keuze voor conversie als alternatief

Naast pensioenverevening bestaat er een andere optie: conversie. Bij conversie wordt het pensioen niet gedeeld, maar omgezet. Ieder krijgt dan een zelfstandig, eigen pensioenrecht. Dat betekent meer financiële onafhankelijkheid na de scheiding.

Conversie heeft voordelen. Als de ene partner eerder overlijdt, heeft dat geen gevolgen voor het pensioen van de andere partner. Bij gewone verevening kan dat wel zo werken. Toch is conversie niet voor iedereen de beste keuze. Niet alle pensioenfondsen bieden het aan, en soms is de berekening minder gunstig.

Een stel dat ik begeleidde, koos bewust voor conversie omdat ze zo min mogelijk financieel met elkaar verbonden wilden blijven. Dat was voor hen de juiste keuze. Of het voor jullie ook de beste optie is, hangt af van het soort pensioen en de verhouding van de opbouw. Dat bespreek ik graag met jullie samen.

Nabestaandenpensioen: het onderdeel dat bijna iedereen mist

Het nabestaandenpensioen is een uitkering die de partner ontvangt als de pensioengerechtigde overlijdt. Bij een scheiding vervalt dit recht automatisch. Dat klinkt logisch, maar het betekent wel dat jullie allebei kwetsbaar worden als er niets wordt geregeld.

Er zijn mogelijkheden om dit op te vangen. Sommige pensioenfondsen bieden de optie om het bijzonder partnerpensioen voort te zetten. Dat is een vorm van nabestaandenpensioen specifiek voor ex-partners. Niet alle fondsen doen dit, en de voorwaarden verschillen per regeling.

Als dit niet kan via het pensioenfonds, zijn er andere oplossingen. Denk aan een overlijdensrisicoverzekering of een hogere alimentatie die dit risico compenseert. Ik bespreek dit altijd als onderdeel van het totaalplaatje. Zodat niemand achteraf zegt: dit wisten we niet.

Zo leg je het goed vast in het convenant

Het convenant is het document waarin alle afspraken staan. Voor pensioen geldt dat de afspraken precies en volledig moeten zijn. Een vage zin als "pensioen wordt eerlijk verdeeld" is niet genoeg. Pensioenfondsen en rechtbanken werken niet met vage teksten.

In het convenant moet staan welke vorm van verdeling jullie kiezen: verevening of conversie. Vervolgens moeten de namen van de pensioenfondsen worden vermeld en de periodes waarover de opbouw is berekend. Als jullie afwijken van de standaardverdeling, moet ook dat met redenen worden omschreven.

Bij Het scheidingscollectief zorg ik dat dit deel van het convenant klopt. Ik werk samen met jullie om alle pensioengegevens boven tafel te krijgen en de juiste formuleringen te gebruiken. Een convenant met heldere pensioenafspraken geeft beide partners rust, nu en later.

Wat te doen als jullie van de standaardverdeling willen afwijken

Soms kiezen mensen ervoor om het pensioen helemaal buiten de verdeling te houden. Dat kan. Maar het moet dan wel bewust en goed vastgelegd zijn. Een afwijking van de wettelijke standaard is alleen geldig als beide partners dit uitdrukkelijk overeenkomen.

Een reden om af te wijken kan zijn dat de ene partner een hogere overwaarde van de woning krijgt in ruil voor het loslaten van het pensioen. Dat heet compensatie in natura. Het is een keuze die verstrekkende gevolgen heeft, zeker op de lange termijn. Ik adviseer altijd om dit goed door te rekenen voordat jullie ermee instemmen.

Een ander voorbeeld: een partner met een eigen bedrijf heeft pensioen opgebouwd in een BV. Dat pensioen in eigen beheer werkt anders dan een regulier pensioenfonds. De verdeling daarvan vraagt een aparte aanpak en soms extra expertise. Ik wijs jullie op die situaties en help jullie de juiste stappen te zetten.

Veelgestelde vragen over pensioenaanspraken in het scheidingsconvenant

Moeten jullie zelf actie ondernemen na de scheiding voor het pensioen?

Ja. Nadat het convenant is getekend en de scheiding officieel is, moeten jullie de pensioenfondsen informeren. Dat moet binnen twee jaar na de scheiding. Doen jullie dat niet, dan vervalt de aanspraak op een automatische uitkering. De aanspraak blijft juridisch bestaan, maar de uitvoering wordt een stuk lastiger. Ik geef altijd een overzicht mee van de stappen die na het tekenen nog gezet moeten worden.

Wat als één van jullie geen pensioen heeft opgebouwd?

Dan is de verdeling van pensioen misschien niet de meest relevante vraag, maar het nabestaandenpensioen nog steeds wel. Een partner zonder eigen pensioenopbouw is na de scheiding extra kwetsbaar. In dat geval kijk ik samen met jullie naar alternatieven, zoals een hogere alimentatie of een verzekering. Het doel is altijd een situatie die voor beide partners werkbaar is, ook over twintig jaar.

Kunnen jullie pensioenafspraken later nog aanpassen?

Dat is in de meeste gevallen heel lastig. Als het convenant eenmaal is getekend en de scheiding is ingeschreven, liggen de afspraken vast. Aanpassen kan alleen via de rechter of via een nieuwe overeenkomst waar beide partijen mee instemmen. Dat is precies de reden waarom ik zo veel nadruk leg op het goed regelen van pensioen tijdens het mediationtraject. Voorkomen is hier echt beter dan genezen.

Wat jullie nu al kunnen doen

Pensioen is ingewikkeld, maar het is te regelen. Zeker als jullie er vroeg genoeg bij stilstaan en de juiste begeleiding hebben. Ik help jullie om alle pensioengegevens boven tafel te krijgen, de opties te begrijpen en een keuze te maken die bij jullie situatie past.

Bij Het scheidingscollectief zorgen we dat het convenant ook op dit punt klopt. Neem gerust contact op voor een vrijblijvend eerste gesprek. Dan kijken we samen rustig naar wat er in jullie situatie geregeld moet worden.