Hoe werkt het verdelen van pensioen bij scheiding?

Pensioen is bij een scheiding vaak het meest onderschatte onderwerp. Het gaat om toekomstige rechten die minder tastbaar zijn dan een huis of spaarrekening, maar die later een groot financieel verschil kunnen maken. In dit artikel leggen we uit hoe de verdeling wettelijk is geregeld, welke keuzes u heeft en hoe u dit goed vastlegt.

Waarom pensioen verdelen zo ingewikkeld lijkt

Pensioen is geen bankrekening die jullie zomaar splitsen. Het gaat om een toekomstig recht, opgebouwd bij een pensioenfonds of verzekeraar. Dat maakt het minder tastbaar dan een huis of een spaarrekening. Veel mensen weten niet eens hoeveel pensioen ze hebben opgebouwd, en als er twee verschillende pensioenregelingen zijn, wordt het plaatje al snel complex. Toch is er een duidelijke wettelijke basis voor hoe dit werkt.

Bij een scheiding regelen is pensioen vaak het laatste onderwerp dat koppels bespreken. Toch gaat het soms om grote bedragen die later een flink verschil maken. De keuzes die jullie nu maken, hebben dan wel degelijk gevolgen voor later.

In mijn praktijk merk ik dat koppels opgelucht zijn als ze eenmaal begrijpen hoe de verdeling in elkaar zit. Het is ingewikkelder dan het verdelen van een bankrekening, maar het is zeker te begrijpen.

Wat zegt de wet over pensioenverdeling?

In Nederland geldt de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding. Die wet regelt dat het pensioen dat jullie tijdens het huwelijk of geregistreerd partnerschap hebben opgebouwd, in principe wordt verdeeld. Het gaat specifiek om het ouderdomspensioen, dat bij helfte wordt verdeeld tussen jullie.

Het nabestaandenpensioen valt hier buiten, maar dat is een apart onderdeel dat ook aandacht verdient. De wet geldt automatisch als jullie niets anders afspreken. Maar jullie mogen in overleg afwijken van de standaardregels, wat ruimte biedt voor maatwerk.

Wat is verevening en wat is conversie?

Er zijn twee manieren om pensioen te verdelen bij een echtscheiding: verevening en conversie. Het is goed om te weten wat het verschil is voordat jullie een keuze maken.

Bij verevening behoudt de pensioengerechtigde partner zijn of haar eigen pensioen. De andere partner krijgt een deel uitbetaald als het pensioen ingaat. Jullie blijven dan financieel aan elkaar verbonden, ook na de scheiding.

Bij conversie wordt het pensioen direct omgezet in twee aparte rechten. Jullie staan daarna los van elkaar als het gaat om pensioen. Dat geeft meer onafhankelijkheid, maar vraagt wel medewerking van het pensioenfonds.

Een voorbeeld: stel dat één partner dertig jaar in loondienst heeft gewerkt en een aanzienlijk pensioen heeft opgebouwd. De andere partner heeft minder of niet gewerkt. Bij conversie krijgt die partner een eigen pensioenpot, onafhankelijk van de ex. Dat kan rust geven voor de toekomst.

Wat als jullie huwelijkse voorwaarden hebben?

Huwelijkse voorwaarden kunnen invloed hebben op de pensioenverdeling, maar niet altijd op de manier die mensen verwachten. Veel koppels denken dat huwelijkse voorwaarden betekenen dat alles gescheiden blijft, inclusief pensioen. Dat klopt niet automatisch.

De Wet verevening pensioenrechten geldt ook bij huwelijkse voorwaarden, tenzij jullie daar uitdrukkelijk van hebben afgeweken in de voorwaarden zelf. Staat er niets over pensioen in jullie huwelijkse voorwaarden? Dan geldt de standaardregel.

Ik zie regelmatig dat koppels verrast zijn als ze dit horen. Het is dus verstandig om dit goed te laten uitzoeken, zeker als de pensioenopbouw ongelijk is verdeeld. Een mediator kan helpen om dit helder te krijgen.

Hoe melden jullie de verdeling aan het pensioenfonds?

Als jullie het eens zijn over de verdeling, moeten jullie dat melden bij het pensioenfonds of de verzekeraar. Dat moet binnen twee jaar na de scheiding gebeuren. Doen jullie dat niet op tijd, dan vervalt het recht op directe uitbetaling.

Na de melding regelt het pensioenfonds de verdeling zelf. Jullie hoeven dan niets meer te doen. Het fonds zorgt ervoor dat de andere partner op pensioendatum zijn of haar deel ontvangt.

Als jullie kiezen voor conversie, is er meer afstemming nodig. Het pensioenfonds moet daarmee instemmen en niet alle fondsen werken hier standaard aan mee. Een scheidingsmediator kan jullie helpen om dit proces goed te doorlopen.

Wat als jullie iets anders willen afspreken?

Jullie zijn vrij om onderling andere afspraken te maken over pensioen. Misschien wil één partner het pensioen niet verdelen en wordt er iets anders tegenovergesteld, zoals een groter deel van de overwaarde van de woning. Dat soort keuzes zijn mogelijk, maar ze vragen wel om een goede onderbouwing.

Ik adviseer altijd om dit zwart op wit te zetten in het echtscheidingsconvenant. Mondelinge afspraken zijn later moeilijk te bewijzen. Bij scheidingsmediation kijken we samen naar wat voor jullie het eerlijkst en meest praktisch is.

We wegen de verschillende opties af en zorgen dat alles juridisch correct wordt vastgelegd. Zo staan jullie straks allebei stevig.

Veelgestelde vragen over pensioen verdelen bij scheiding

Geldt de pensioenverdeling ook bij een kort huwelijk?

Ja, in principe wel. De wet maakt geen onderscheid op basis van de duur van het huwelijk. Alleen het pensioen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd, wordt verdeeld. Is het huwelijk kort geweest, dan is het bedrag dat voor verdeling in aanmerking komt ook kleiner. Jullie kunnen er ook gezamenlijk voor kiezen om af te zien van verdeling als de bedragen klein zijn.

Wat gebeurt er met pensioen als de ex-partner overlijdt voor de pensioendatum?

Bij verevening vervalt het recht op pensioen als de pensioengerechtigde partner overlijdt voor de pensioendatum. De andere partner ontvangt dan niets. Bij conversie is er een eigen pensioenpot, dus dat risico bestaat niet. Dit is een belangrijk punt om te bespreken tijdens de scheiding. Een mediator kan jullie helpen om deze risico's goed in kaart te brengen.

Moeten jullie een advocaat inschakelen voor de pensioenverdeling?

Dat hoeft niet. Een scheidingsmediator kan jullie begeleiden bij het maken van de afspraken over pensioen. Die afspraken worden vastgelegd in het convenant. Voor de officiële afhandeling bij het pensioenfonds volstaat dit document in de meeste gevallen. Bij complexe situaties, bijvoorbeeld met buitenlandse pensioenen of meerdere fondsen, kan aanvullend advies verstandig zijn.

Pensioen is te regelen, ook als het nu onduidelijk lijkt

Pensioen verdelen bij een scheiding klinkt technisch, maar het is stap voor stap te regelen. Jullie hoeven het niet alleen uit te zoeken. Met de juiste begeleiding krijgen jullie helder wat jullie allebei opgebouwd hebben en welke opties er zijn.

Bij Het scheidingscollectief neem ik de tijd om dit samen met jullie door te nemen. Geen haast, geen jargon, maar wel duidelijke antwoorden. Neem gerust contact op voor een eerste vrijblijvend gesprek.