Verdriet en boosheid bij kinderen na een scheiding

1 okt

6 minuten om te lezen

Jullie gaan uit elkaar. Dat is al een ingrijpende stap op zich. Maar dan zie je ook nog hoe jullie kind reageert. Het ene kind huilt veel, het andere schreeuwt of slaat deuren dicht. Weer een ander kind trekt zich gewoon terug en zegt niets. Al die reacties zijn anders, maar ze komen uit dezelfde plek: een kind dat iets groots verwerkt en nog niet weet hoe.

Als ouder wil je helpen. Maar soms weet je niet hoe. Dat is begrijpelijk. Hieronder lees je wat verdriet en boosheid bij kinderen na een scheiding betekenen, en hoe jullie daar als ouders mee om kunnen gaan.

Emoties zijn geen probleem, ze zijn normaal

Een kind dat verdrietig of boos is na een scheiding, reageert gezond. Het betekent dat het kind begrijpt dat er iets verandert. Het betekent ook dat het kind gehecht is aan zijn of haar omgeving en aan jullie allebei.

Verdriet en boosheid zijn twee kanten van hetzelfde gevoel: verlies. Het kind verliest de vertrouwde situatie thuis. Het verliest het idee van het gezin zoals het was. Die gevoelens verdienen ruimte, geen oplossing.

Probeer dus niet te snel de emotie weg te nemen. Een kind dat mag voelen wat het voelt, leert ook dat moeilijke gevoelens overgaan. Dat is een les voor het leven.

Hoe verdriet eruitziet bij kinderen van verschillende leeftijden

Kinderen uiten verdriet anders, afhankelijk van hun leeftijd. Een peuter begrijpt de scheiding nog niet, maar voelt de spanning wel. Die kan zich uiten in driftbuien, slaapproblemen of extra klampend gedrag.

Een kind van zes tot tien jaar begrijpt meer. Het mist de andere ouder, stelt veel vragen en kan zich schuldig voelen. Soms denkt een kind van die leeftijd dat het zelf schuld heeft aan de scheiding. Dat is een misverstand dat jullie rustig kunnen wegnemen.

Een tiener reageert vaak weer anders:

Terugtrekken op de kamer.
Boosheid uiten naar een van de ouders.
Vrienden belangrijker maken dan het gezin.
Soms gedragsproblemen op school.

Al deze reacties zijn herkenbaar. Ik zie ze regelmatig in mijn praktijk bij Het Scheidingscollectief. Ze zijn vervelend, maar ze zijn niet alarmerend zolang ze niet te lang aanhouden.

Boosheid: op wie en waarom

Boosheid is voor kinderen soms makkelijker dan verdriet. Verdriet voelt kwetsbaar. Boosheid geeft een gevoel van controle. Daarom kiezen kinderen soms voor boosheid, ook als ze eigenlijk verdrietig zijn.

Die boosheid richt zich vaak op een van de ouders. Niet omdat die ouder de slechte is, maar omdat het kind bij die ouder veilig genoeg voelt om los te gaan. Dat klinkt misschien raar, maar het is juist een teken van vertrouwen.

Een jongen van dertien was na de scheiding van zijn ouders maandenlang boos op zijn moeder. Hij weigerde te praten, deed moeilijk over het eten en de regels. Zijn moeder dacht dat ze iets fout had gedaan. Maar zijn gedrag vertelde iets anders: hij voelde zich bij haar veilig genoeg om zijn pijn te laten zien.

Begrijpen waarom een kind boos is, helpt jullie om er anders op te reageren. Niet met tegenaanval, maar met geduld.

Wat jullie als ouders kunnen doen

Jullie hoeven geen therapeut te zijn. Maar jullie kunnen wel een stabiele basis bieden. Dat is het belangrijkste wat een kind nodig heeft tijdens en na een scheiding.

Wat helpt:

Vertel jullie kind eerlijk en eenvoudig wat er verandert.
Zeg expliciet dat het kind nergens schuld aan heeft.
Houd routines zoveel mogelijk in stand.
Spreek nooit negatief over de andere ouder.
Stel vragen, maar dwing geen antwoorden af.
Blijf beschikbaar, ook als het kind zich afsluit.

Het gaat niet om perfecte antwoorden. Het gaat om aanwezig zijn. Een kind dat merkt dat beide ouders er voor hem of haar zijn, herstelt sneller dan een kind dat klem zit tussen twee strijdende volwassenen.

Dat laatste is iets wat ik in mijn werk als familie mediator steeds weer zie. De manier waarop ouders met elkaar omgaan, heeft meer invloed op het kind dan de scheiding zelf.

Samen ouder blijven: het ouderschapsplan als houvast

Een scheiding verandert de relatie tussen jullie als partners. Maar de rol als ouder verandert niet. Jullie blijven samen verantwoordelijk voor het welzijn van jullie kind.

Goede afspraken helpen daarbij. In een ouderschapsplan leggen jullie vast hoe jullie die verantwoordelijkheid samen invullen. Waar woont het kind? Hoe verloopt de vakantieregeling? Wie gaat naar de ouderavond? Hoe communiceren jullie over het kind als het niet goed gaat?

Die afspraken geven houvast. Niet alleen voor jullie, maar zeker ook voor het kind. Een kind dat weet waar het aan toe is, voelt zich veiliger. Duidelijkheid is rust.

Bij Het Scheidingscollectief begeleid ik jullie bij het opstellen van een ouderschapsplan dat past bij jullie situatie. Geen standaard document, maar een plan dat rekening houdt met wie jullie kind is en wat hij of zij nodig heeft. Dat doe ik vanuit 22 jaar ervaring als familie mediator en als KIES-coach.

Wanneer is hulp voor het kind nodig

Soms gaat verdriet of boosheid verder dan normale verwerking. Dan is het goed om professionele hulp in te schakelen. Maar hoe herken je dat?

Let op de volgende signalen:

Het kind eet of slaapt langdurig slecht.
Het kind trekt zich volledig terug en heeft geen contact meer met vrienden.
Het kind uit geen enkele emotie meer.
Er zijn problemen op school die langer dan een paar weken duren.
Het kind praat over zichzelf als "waardeloos" of "niet gewenst".

Als jullie een of meer van deze signalen herkennen, ga dan in gesprek met de huisarts of een kinderpsycholoog. De school kan ook een eerste aanspreekpunt zijn. Leerkrachten en intern begeleiders zien het kind de hele week en merken veranderingen snel op.

Als KIES-coach werk ik met kinderen van ouders in scheiding. KIES staat voor Kinderen In Echtscheiding Situaties. Het is een begeleiding waarbij kinderen in een kleine groep leren om hun gevoelens een plek te geven. Samen met andere kinderen die hetzelfde meemaken. Dat geeft herkenning en verlichting.

Jullie relatie als ouders bepaalt veel

Dit is misschien het moeilijkste onderdeel. Jullie zijn uit elkaar gegaan. Er is pijn, misschien ook boosheid tussen jullie. Maar hoe jullie met elkaar omgaan als ouders, bepaalt voor een groot deel hoe jullie kind de scheiding doorkomt.

Kinderen zijn heel gevoelig voor spanning tussen ouders. Ze pikken dat op, ook als jullie denken dat ze het niet merken. Een kind dat steeds merkt dat zijn of haar naam valt in ruzie, raakt overbelast. Een kind dat ziet dat zijn ouders rustig met elkaar praten, kan ontspannen.

Dat betekent niet dat jullie beste vrienden moeten worden. Maar het betekent wel dat zakelijk en respectvol communiceren voor het kind een enorm verschil maakt.

Bij Het Scheidingscollectief help ik jullie ook met die communicatie. Niet alleen de afspraken op papier, maar ook de manier waarop jullie als ouders verder kunnen. Vanuit Vught begeleid ik stellen in de regio 's-Hertogenbosch, Tilburg, Eindhoven en de Bommelerwaard. Het kantoor is goed bereikbaar en er is gratis parkeergelegenheid voor de deur. Er is ook een wekelijks avondspreekuur voor wie overdag niet kan.

Neem gerust contact op voor een gratis en vrijblijvend kennismakingsgesprek. Dan kijken we samen wat jullie situatie nodig heeft.

Veelgestelde vragen over verdriet en boosheid bij kinderen na een scheiding

Hoe lang duurt het voordat een kind een scheiding verwerkt heeft?

Dat verschilt per kind en per situatie. Sommige kinderen vinden binnen een paar maanden hun draai, andere hebben een jaar of langer nodig. Wat het meeste invloed heeft, is hoe de sfeer tussen de ouders is. Als ouders respectvol met elkaar omgaan en duidelijke afspraken hebben, herstellen kinderen sneller. Is er veel conflict, dan duurt de verwerking langer.

Moet ik mijn kind naar een psycholoog sturen na de scheiding?

Niet automatisch. Veel kinderen verwerken een scheiding met de steun van hun ouders en hun omgeving. Maar als een kind langdurig somber is, zich volledig terugtrekt of gedragsproblemen vertoont, dan is het verstandig om hulp te zoeken. Een huisarts, kinderpsycholoog of schoolmaatschappelijk werker kan beoordelen wat het kind nodig heeft.

Wat is het KIES-programma en is dat iets voor mijn kind?

KIES staat voor Kinderen In Echtscheiding Situaties. Het is een begeleidingsprogramma voor kinderen van ouders die scheiden of gescheiden zijn. Kinderen praten in een kleine groep over hun ervaringen en leren hun gevoelens een plek te geven. Lisa Hermus van Het Scheidingscollectief is opgeleid als KIES-coach en kan jullie vertellen of dit programma past bij jullie kind en situatie.